“Het kan ook zonder” is de stelling van Variya. Een kulturhus is fysiek aanwezig, maar de essentie ligt in de wijze van samenwerken tussen organisaties. Het gemeenschapsgebouw met de naam kulturhus is een menselijk product. Het kulturhus-concept zou dus ook zonder een specifiek gebouw moeten kunnen worden gerealiseerd. Oftewel, in hoeverre kunnen wij een kulturhus zonder hus ontwikkelen? Deze vraag speelt momenteel niet alleen bij Variya, maar ook bij locale initiatiefgroepen die een passende oplossing zoeken voor vraagstukken rondom leefbaarheid, behoud van voorzieningen en sociale cohesie, waarbij een gebouw niet direct de beste oplossing is. Ook de provincies Overijssel en Gelderland buigen zich over dit vraagstuk vanuit de doorontwikkeling van het concept.

Concept
Het basisprincipe van het 'kulturhus zonder hus' is een overkoepelende organisatie die activiteiten, voorzieningen en dienstverlening in een leefgemeenschap initieert en regisseert, zonder gebonden te zijn aan één fysieke locatie en met een brede sociaal-maatschappelijke doelstelling. De overkoepelende organisatie heeft een visie op haar dienstverlening aan het dorp, en verbindt lokale ondernemers, verenigingen en organisaties met elkaar. Een 'kulturhus zonder hus' kan wel meerder locaties met elkaar verbinden, door samenwerking structureel te borgen en vergaande afspraken te maken.

’t Proathuusje in Oldemarkt
In 2006 was Oldemarkt het eerste dorp in Overijssel dat subsidie kreeg van de provincie om een ‘kulturhus zonder hus’ te realiseren. Doel was om op het marktplein een podium annex ‘proathuus’ te bouwen, dat gebruikt kon worden voor allerlei evenementen in het dorp. Secretaris van het plaatselijk belang dhr. Pauwels: “De Stichting Marktplein is verantwoordelijk voor de activiteiten die er plaatsvinden. Allerlei verenigingen maken gebruik van ’t Proathuusje, maar de stichting coördineert het. Ze proberen om minimaal 16 activiteiten per jaar te organiseren. Met de kerst is er markt en dan zingt bijvoorbeeld het kinderkoor, het ouderenkoor en spelen er 2 muziekverenigingen. Het ouderenkoor houdt er ook repetities. Verder zijn er concerten, op Koninginnedag een kindermarkt, eens per jaar een kunstmarkt, een kampioensdag die door sportverenigingen wordt georganiseerd en is er een speciaal programma met Hemelvaartsdag. Vóórdat ’t Proathuusje er was, gebeurde er lang niet zoveel hier in het dorp.”

Harmien van Veen van de Stichting Marktplein vertelt: “Voorheen was het eigenlijk een dood plein, nu zit er weer leven in. Eén van de doelen was om een ontmoetingsplek voor ouderen te creëren. Dat is met de aanleg van de Jeu de Boules baan goed gelukt. Helaas is de baan in de loop van de tijd overgenomen door jongeren, dat proberen we nu op te lossen. Bij ’t Proathuusje is ook een TOP (Toeristisch Overstap Punt). Het plaatselijk belang heeft er voor gezorgd dat er wandelroutes kwamen te liggen met ’t Proathuusje als begin- en eindpunt. Daar wordt veel gebruik van gemaakt, evenals van de fietsroutes.”

Aan creativiteit geen gebrek
Inmiddels liggen er in meerdere dorpen in Nederland plannen klaar voor een ‘kulturhus zonder hus’. Soms, zoals in Oldemarkt, omvat het initiatief zowel het opzetten van een overkoepelende stichting als het bouwen van een kleine voorziening. Op andere plekken gaat het er puur om een organisatie op te richten die activiteiten en voorzieningen initieert en regisseert. Aan creativiteit in de Nederlandse dorpen geen gebrek: In het Friese Snakkerbuorren bijvoorbeeld hebben vrijwilligers een dorpstuin opgericht, waar niet alleen allerlei groenten worden gekweekt maar ook activiteiten worden georganiseerd door en voor het dorp. Openluchttheater, oogstfeest, etc. Een activiteitencommissie is de regisseur, en regelt bijvoorbeeld ook maatschappelijke stages voor jongeren op de tuin. Zie voor meer informatie www.doarpstun.nl.